Oświetlenie do biura powinno zapewniać natężenie 500 lx na stanowisku z komputerem oraz neutralną, białą barwę światła o temperaturze około 4000K. To dwa parametry, które przesądzają o komforcie pracy i zgodności z przepisami BHP. Do tego dochodzą równomierność światła, ograniczenie olśnienia i dobór opraw – najczęściej paneli LED. Sprzątając biura, firmy i powierzchnie przemysłowe od ponad trzydziestu lat, codziennie widzimy, jak dobre światło wpływa na czystość, samopoczucie i tempo pracy. Poniżej tłumaczymy, ile luksów i lumenów potrzeba w biurze oraz jakie lampy wybrać.
Natężenie oświetlenia na biurowym stanowisku pracy z komputerem wynosi minimum 500 lx, a na stanowiskach z rysunkiem technicznym 750 lx. Luks (lx) to jednostka natężenia, czyli ilość światła padająca na powierzchnię roboczą. Pomiar wykonuje się na wysokości blatu, około 0,80 m nad podłogą. Przy pracy dorywczej wystarcza 300 lx, przy pracy stałej przy monitorze ekranowym obowiązuje 500 lx. W recepcji i pomieszczeniach do kopiowania przyjmuje się 300 lx, a w archiwach i magazynach 200 lx. Przy zadaniach precyzyjnych natężenie rośnie nawet do 1000 lx. Te wartości wynikają z normy PN-EN 12464-1 i to od nich zaczynamy planowanie każdego stanowiska.
Może Cię zainteresować: Jaki fotel i krzesło do biura wybrać – ergonomia stanowiska pracy
W biurze przyjmuje się orientacyjnie około 500 lumenów na metr kwadratowy, a dokładną liczbę opraw wyliczysz, mnożąc wymagane natężenie przez powierzchnię i dzieląc przez strumień jednej lampy. Różnica między jednostkami jest prosta: lumen to strumień świetlny emitowany przez źródło, a luks to lumen padający na 1 m². Wzór działa tak: wymagane natężenie (lx) razy powierzchnia (m²), podzielone przez strumień pojedynczej oprawy (lm). Dla pomieszczenia 20 m² i wymaganych 500 lx potrzebujesz 10 000 lumenów, czyli mniej więcej trzech opraw po 3600-4000 lm. Do wyniku dolicz zapas na straty i rozmieszczenie. Obsługując biura o różnym metrażu, zauważamy, że rzeczywiste natężenie na biurku bywa niższe od projektowanego, gdy ściany są ciemne, a gęsta zabudowa meblowa pochłania część światła.
Może Cię zainteresować: Jak ustawić meble i biurka w biurze – przewodnik po ergonomii i organizacji przestrzeni
Do biura najlepsza jest neutralna biała barwa światła o temperaturze około 4000K, ponieważ ciepłe światło usypia, a zbyt zimne męczy wzrok. Temperaturę barwową podaje się w kelwinach (K). Barwa ciepła, około 3000K, rozleniwia i sprzyja odpoczynkowi, dlatego pasuje do stref relaksu, a nie do stanowisk pracy. Barwa zimna, w zakresie 4000-5000K, poprawia koncentrację, lecz w nadmiarze bywa drażniąca. Neutralna biel jest najbliższa światłu dziennemu i najłagodniejsza dla oczu. Obok temperatury barwowej liczy się współczynnik oddawania barw CRI, który w biurze powinien wynosić minimum 80 (Ra80) – im wyższy, tym naturalniej wyglądają kolory. Oprawy z funkcją tunable white pozwalają zmieniać barwę w ciągu dnia i naśladować dobowy rytm światła.
Może Cię zainteresować: Jak urządzić biuro – aranżacja i wyposażenie przestrzeni biurowej
Może Cię zainteresować: Jaka powinna być temperatura w biurze? Normy BHP i praktyczne rozwiązania
Oświetlenie biurowe musi spełniać natężenie 500 lx oraz trzy parametry jakości światła:
Równomierność 0,60 oznacza, że światło rozkłada się jednolicie, bez martwych, ciemniejszych punktów w pomieszczeniu. Współczynnik UGR opisuje olśnienie – im niższy, tym mniej oprawa razi w oczy pracownika patrzącego w monitor. Podstawę prawną tych wymagań stanowią Kodeks pracy, Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz rozporządzenie z 1998 r. o stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. Techniczne wartości zbiera norma PN-EN 12464-1:2012 „Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy”. Zapewnienie tych warunków to obowiązek pracodawcy.
Może Cię zainteresować: Jaka podłoga do biura sprawdzi się najlepiej?
Do biura wybieramy trzy typy opraw głównych – panele LED, lampy liniowe i oprawy rastrowe LED – uzupełnione o oświetlenie zadaniowe i dekoracyjne. Panele LED występują w różnych kształtach i montujemy je podtynkowo w suficie kasetonowym, natynkowo albo zwieszane na linkach. Lampy liniowe sprawdzają się w ciągach nad rzędami biurek, a oprawy rastrowe LED zastępują dawne modele świetlówkowe. Dobre oświetlenie biura jest warstwowe – ogólne rozświetla całą przestrzeń, zadaniowe doświetla klawiaturę i dokumenty, a dekoracyjne – kinkiety czy downlighty – buduje klimat sal spotkań. Lampkę zadaniową ustawiamy po stronie przeciwnej do dłoni, którą piszemy. Osoby praworęczne stawiają ją z lewej strony, leworęczne z prawej, aby ręka nie rzucała cienia na blat.
Może Cię zainteresować: Co jest na wyposażeniu biura – lista niezbędnych przedmiotów
Klasyczne świetlówki fluorescencyjne wypierane są dziś przez tuby LED, które montujemy w tych samych oprawach rastrowych, a które nie migoczą i świecą pełną mocą od razu po włączeniu. Tradycyjna świetlówka w chwili startu miga i zapala się z opóźnieniem, a to migotanie (flicker) męczy wzrok podczas długiej pracy przy monitorze. Tuba LED pasuje do istniejącej oprawy rastrowej, więc wymiana źródła nie wymaga przebudowy instalacji. Do tego dochodzi dłuższa żywotność i niższe zużycie energii – nawet o połowę względem starych świetlówek. Jeśli w biurze wiszą jeszcze oprawy rastrowe ze świetlówkami, najprostszym krokiem jest wymiana samych źródeł na odpowiedniki LED.
Może Cię zainteresować: Jakie kolory ścian do biura wybrać, żeby wspierały pracę zespołu?
Oświetlenie LED świeci do 50 000 godzin, zużywa nawet o 70% mniej energii i osiąga pełną moc natychmiast po włączeniu, bez efektu nagrzewania. Dioda LED nie rozgrzewa się jak żarówka, więc nie grozi poparzeniem ani zapaleniem materiałów takich jak rolety czy zasłony. Długa żywotność oznacza rzadszą wymianę i mniej przestojów w biurze. Oszczędność energii przekłada się wprost na niższe rachunki za prąd. Diody LED dobrze łączą się też ze światłem dziennym – naturalne światło z okien traktujemy jako uzupełnienie, a oprawy LED dopełniają je do wymaganego poziomu natężenia.
Może Cię zainteresować: Co powiesić na ścianie w biurze? Pomysły na dekoracje, które nie zbierają kurzu
Zakurzone klosze i rastry potrafią obniżyć natężenie światła na biurku o kilkanaście procent, mimo że sama oprawa działa bez zarzutu. Warstwa kurzu i tłuszczu osiada na powierzchni klosza i pochłania część strumienia świetlnego, przez co do blatu dociera mniej luksów, niż zakładał projekt. Przepisy BHP nakazują utrzymywać okna i źródła światła w czystości właśnie po to, by bez przeszkód przepuszczały światło. Rozmieszczenie opraw dobrze jest planować z myślą o dostępie do czyszczenia i konserwacji. Regularne mycie kloszy i okien utrzymuje projektowany poziom 500 lx przez cały okres eksploatacji. Sprzątając biura, zauważamy, że oprawy zamontowane w trudno dostępnych miejscach lub nad gęstą zabudową meblową czyszczone są najrzadziej i to właśnie tam pomiary luksomierzem wypadają najsłabiej.
Może Cię zainteresować: Jakie rolety i żaluzje do biura wybrać? Praktyczny przewodnik
Na blacie stanowiska z komputerem wymagane jest 500 lx. Przy pracy dorywczej wystarcza 300 lx.
Najlepsza jest neutralna biała barwa o temperaturze około 4000K. Jest najbliższa światłu dziennemu i nie męczy wzroku.
Orientacyjnie około 500 lumenów na metr kwadratowy. Dokładną liczbę opraw wyliczysz, mnożąc wymagane natężenie przez powierzchnię i dzieląc przez strumień jednej lampy.
Najlepszym wyborem są tuby LED montowane w miejsce klasycznych świetlówek fluorescencyjnych. Nie migoczą, świecą pełną mocą od razu i mają dłuższą żywotność.
Współczynnik olśnienia UGR nie powinien przekraczać 19, a oddawanie barw CRI powinno być wyższe niż 80. Oba parametry decydują o komforcie widzenia przy monitorze.
